Słownik terminów

A

- Angina Prinzetala (Dławica Prinzetala)
Angina Prinzetala (Dławica Prinzetala) -jest to postać choroby wieńcowej serca, w której dolegliwości bólowe nie wynikają ze zmian miażdżycowych obecnych w tętnicach wieńcowych serca, ale są wywołana skurczem tych tętnic.


- Angioplastyka

Angioplastyka -zabieg polegający na przezskórnym poszerzeniu naczyń krwionośnych, takich które zostały zamknięte lub zwężone na skutek choroby. Jedyny sposób na leczenie choroby wieńcowej.

- Antygen HBS

Antygen HBS -jest to najprostsze i najpopularniejsze badanie pozwalające wykryć zarażenie HBV (wirusowe zapalenie wątroby). Antygen jest to białko strukturalne wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV).

- Arytmia serca

Arytmia serca -zaburzenie rytmu serca, powstaje wskutek zaburzonego wytwarzania i przewodzenia impulsów elektrycznych przez odpowiednio wyspecjalizowane komórki mięśnia sercowego; może być arytmia wrodzona lub nabyta.

B

- Badanie biochemiczne krwi

Badanie biochemiczne krwi -jest to badanie osocza, dzięki któremu dowiadujemy się o poziomie enzymów, hormonów, elektrolitów, białek i pierwiastków śladowych w organizmie. Wyniki badania dają nam obraz funkcji prawie wszystkich narządów w organizmie, gruczołów, stanu nawodnienia, odżywiania, postępu chorób.

- Badanie histopatologiczne

Badanie histopatologiczne -jest to badanie przy udziale mikroskopu materiału cytologicznego (komórkowego) lub histopatologicznego (tkankowego).

- Badanie radiologiczne

Badanie radiologiczne -badanie z wykorzystaniem promieni rentgenowskich. Badania te znalazły zastosowanie w chirurgii, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, ortopedii, urologii, neurochirurgii. Wyróżniamy następujące badania: rtg (wraz z kontrastem i wlewami), prześwietlenie, urografie, cystografie, koronografie, angiografię i wiele innych.

- Badanie wysiłkowe

Badanie wysiłkowe -jest to badanie czynnościowe polegające na ocenie zmian zachodzących w sercu podczas wysiłku fizycznego (jazda na rowerze, marsz na bieżni). Celem jest zdiagnozowanie zmian ukrwienia i czynności serca podczas wysiłku fizycznego.

- biopsja

biopsja - nak?ucie ig?? zmiany w piersi i pobranie w ten sposób próbki do badania cytologicznego 

C

- Cewniki

Cewniki -stosuje się w radiologii interwencyjnej, do niego podawany jest środek cieniujący. Posiadają wiele rożnych kształtów, rozmiarów i wykonane są z różnych materiałów. niektóre kształty cewników przeznaczone do wykonywania procedur diagnostycznych i interwencyjnych: typu cobra, pig-tail, femoral renal. umieszczane n prowadniku cewniki, wprowadzana są do naczynia w linii prostej.

- Cewnikowanie

Cewnikowanie -polega na wprowadzeniu cewnika do jam ciała lub naczyń krwionośnych. Można również przez niego podawać środki cieniujące.

- Cholangiografia/choleocytografia

Cholangiografia/choleocytografia - badanie radiologiczne przewodów żółciowych i pęcherzyka żółciowego. Wyróżniamy przezskórną, kropelkową, dożylną, doustną izotopową oraz śródoperacyjną i pooperacyjną

- Cystoskopia

Cystoskopia -wziernikowanie pęcherza moczowego z możliwością pobrania tkanki do badania.

- Cytostatyki (leki cytostatyczne)

Cytostatyki (leki cytostatyczne) -leki naturalne lub syntetyczne, które używa się w chemioterapii nowotworów -działają one toksycznie na komórki nowotworowe, lecz niestety niszczą również zdrowe komórki ciała. Sa to leki niebezpieczne.

- Czas kaolinowo-kefalinowy (APTT)

Czas kaolinowo-kefalinowy (APTT) -jest to czas krzepnięcia osocza zapoczątkowanego przez tzw. układ wewnątrzpochodny. Badanie to ma największą przydatność w diagnostyce skaz krwotocznych.

- Czas protrombinowy (INR)

Czas protrombinowy (INR) -służy do oceniania zewnątrzpochodnego układu krzepnięcia. Jego wartość jest zależna od stężenia w osoczu krwi czynników krzepnięcia. Na jego podstawie wylicza się INR (International Normalized Ratio);INR określa ile razy badany czas protrombiny jest dłuższy od normy z uwzględnieniem jakości odczynnika.


D

- Densytometria

Densytometria -badanie gęstości kości, na jej podstawie możemy rozpoznać osteoporozę lub osteopenię. Określa gęstość mineralną kości i pozwala precyzyjnie zmierzyć masę kości.

E

- Echo serca (echokardiografia)

Echo serca (echokardiografia)-jest to badanie bezinwazyjne, bezbolesne pozwalające ocenić budowę i pracę serca przy pomocy odpowiedniego aparatu USG. Podczas badania oceniane są zastawki, jama serca. badanie pomocne w diagnostyce wad serca i nowotworów mięśnia sercowego. Pomaga również stwierdzić obecność płynów (np. krwi) w worku osierdziowym. Badanie pomocne przy ocenianiu funkcjonowaniu sztucznych zastawek serca.


- Elektroencefalografia (EEG)

Elektroencefalografia (EEG)-jest to metoda rejestracji i spontanicznej czynności bioelektrycznej mózgu,pochodzących z ciągłych zmian napięcia występujących między parami punktów na powierzchni głowy. Rejestracja odbywa się w formie cyfrowej.

- Elektrokardiografia (EKG)

Elektrokardiografia (EKG) -metoda rejestrująca zmiany napięć elektrycznych, powstających w mięśniu sercowym. Źródłem energii jest komora mięśniowa, która pobudza mięsień do synchronicznych skurczów, wytwarzając prąd czynnościowy.

- Elektrolity

Elektrolity-należą do badań biochemicznych krwi. Jest to badanie rutynowe, stosowane jako badanie przesiewowe w kierunku zaburzeń równowagi elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz w ocenie leczenia rozpoznanych zaburzeń, które wpływają na pracę narządów.


- Elektromiografia (EMG)

Elektromiografia (EMG)-podstawowe badanie w rozpoznaniu chorób mięśni i nerwów obwodowych, pozwala ustalić, zlokalizować zmiany oraz określić ich charakter.
Badanie elektromiograficzne polega ocenie czynności elektrycznej mięśni, w badaniu stosuje się elektrody igłowe, które rejestrują zmienne bioprądy mięśni w spoczynku i wysiłku

- Erytrocytoza (czerwienica)

Erytrocytoza (czerwienica) -jest to wzrost czerwonych krwinek


- Erytropenia (niedokrwistość)

Erytropenia (niedokrwistość) -jest to spadek czerwonych krwinek

F

- Fala Pardiego

Fala Pardiego -jest to cecha świeżego zawału mięśnia sercowego widoczna w badaniu EKG.

- Fonokardiografia

Fonokardiografia -metoda badania serca, polegajaca na zapisie EKG wraz z jego graficznym obrazem dźwięku. Pozwala precyzyjnie określić szmery serca.


G

- Glukoza

Glukoza -główne źródło energii dla ustroju, niezbędny składnik krwi. Glukoza jest jedynym cukrem prostym występującym w naszym organizmie w większej ilości.

- Grupa krwi

Grupa krwi -zestaw antygentów (powodują reakcje odpornościową organizmu, które występują na powierzhni czerwonych krwinek. Wyróżniamy cztery podstawowe grupy krwi: 0, A, AB, B. Określenia te odnoszą się do konkretnych antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych. Są dwa antygeny krwinkowe A i B oraz dwa przeciwciała surowicze.

H

- HDL -"dobry" cholesterol (High Density Chol
HDL -"dobry" cholesterol (High Density Cholesterol) -jest to frakcja cholesterolu o dużej gęstości. Odpowiedzialna jest za transport powrotny cholesterolu z tkanek do wątroby.


- Hematokryt

Hematokryt -stosunek między objętością erytrocytów, a objętością całej krwi. Wyrażany przeważnie w procentach lub tzw. frakcji obętości.

- Hemoglobina

Hemoglobina -jest to czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, których główną funkcją jest przenoszenie tlenu –przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach. Do budowy hemoglobiny niezbędne jest żelazo.

- Heparyna

Heparyna -substacja o właściwościach jamujących krzepnięcie krwi. Wytwarzana jest w dużych ilościach w wątronie, płucach, błonie śluzowej jelit,nosa i spojówkach i magazynowana razem z histaminą.Heparyna jako jeden z najlepszych środków przeciwzakrzepowych znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu i zapobieganiu zakrzepom żylnym, tętniczym i wewnątrzsercowym.

- Hiperglikemia

Hiperglikemia -wysoki poziom cukru we krwi.
Występuje gdy organizm ma za mało insuliny lub nie potrafi jej właściwie wykorzystać.

- Hipoglikemia

Hipoglikemia -niski poziom cukru we krwi (reakcja insulinowa)

- HIV-test

HIV-test -test wykrywa obecność lub brak przeciwciał anty-HIV w naszej krwi. Przeciwciała wytwarzane są przez nasz system immunologiczny, jako odpowiedź organizmu na zakażenie. Mają za zadanie zwalczanie wszelkich czynników chorobowych. Zadaniem testu jest stwierdzenie, czy nasz organizm wyprodukował przeciwciała - reakcję na obecność HIV.
Test nie stwierdza AIDS, nie da też odpowiedzi czy jesteśmy zarażeni HIV. Gdy zostanie wykryty HIV, test nie daje nam odpowiedzi kiedy może rozwinąć się AIDS.

K

- Kolposkopia

Kolposkopia -badanie szyjki macicy, polegające na oglądaniu powierzchni szyjki za pomocą mikroskopu.

- Krew

Krew -jest uniwersalnym łącznikiem pomiędzy wszystkimi komórkami organizmu. Dostarcza tlen, substancje odżywcze, hormony, enzymy do prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Chroni tez organizm przed wniknięciem do organizmu chorobotwórczych mikroorganizmów. Dzięki własciowści krzepnięcia, ratuje życie przed wykrwawieniem. Wykonuje się dwa rodzaje badań morfologię i biochemiczne badanie.

- Krzywa EKG

Krzywa EKG -otrzymany elektrokardiogram pozwala na pomiary różnych charakterystycznych elementów w krzywej EKG, zwanych odstępami, odcinkami i załamkami, których wartości są odzwierciedleniem miejsca i czasu trwania zjawisk elektrycznych w mięśniu serca. Dzięki krzywej można się dowiedzieć, np. o czestości rytmu, różnych zaburzeniach, informacji o mięśniu sercowym (przerosty, nadciśnienie)

L

- LDL "niedobry" cholesterol (Low Density Lip

LDL "niedobry" cholesterol (Low Density Lipoproteins) -lipoproteiny o niskiej gęstości. Główny transporter cholesterolu z wątroby do innych narządów (przede wszystkim nerek, mięśni i kory nadnerczy).

- Leukocytoza

Leukocytoza -jest to wzrost białych krwinek


- Leukopenia

Leukopenia -jest to spadek białych krwinek

- Linia izoelektryczna

Linia izoelektryczna -pozioma linia zarejestrowana w czasie, gdy w sercu nie stwierdza się żadnego pobudzenia. W stosunku do niej określa się przemieszczenia wszystkich odcinków i amplitudę załamków.

M

- Mammografia

Mammografiaradiologiczna metoda badania sutka (gruczołu piersiowego). Podobnie jak w pozostałych metodach rentgenowskich, wykorzystuje się tu różnice w pochłanianiu promieni X, przechodzących przez poszczególne tkanki organizmu. Obraz utrwalany jest na błonach retgenowskich. Badania wykonuje się specjalnym aparatem, wytwarzającym promieniowanie w zakresie 25-40 kV (tak zwane promieniowanie miękkie), przy użyciu czułych błon rentgenowskich.

- Markery nowotworowe

Markery nowotworowe -są to substancje antygenowe, które charakterystyczne są dla niektórych postaci nowotworów. Markery nowotworowe można zbadać w specjalnych badaniach krwi. Przykładowe markery to:PSA, CEA..

- Metoda Holtera

Metoda Holtera -polega na ciągłym monitorowaniu rytmu i częstotliwości pracy serca w ciągu 24godzin. Pozwala ono ocenić pracę serca nie tylko w spoczynku, ale także w trakcie codziennych czynności. Umożliwia ocenę zaburzeń rytmu serca, które występują w ciągu dnia czy nocy. Badanie często umożliwia powiązanie odczuwanych dolegliwości przez pacjenta takich jak: zawroty głowy, duszność, uczucie kołatania serca. Metoda Holtera jest modyfikacją spoczynkowego badania EKG


- Metoda Seldingera

Metoda Seldingera -metoda bezpiecznego uzyskania dostępu naczyniowego do tętnicy; najczęściej wykorzystywana w radiologii i anestezjologii. Metoda polega na nakłuciu dużej tętnicy najczęściej udowej rzadziej pachowej czy ramiennej specjalną igłą, po której wprowadza się prowadnik, a potem cewnik.

- Mocznica

Mocznica -jest to stan daleko zaawansowanej niewydolności nerek. Określamy ją jako zespół objawów upośledzonej sprawności wielu narządów (mózgu, serca, wątroby, szpiku kostnego, gruczołów wydzielania wewnętrznego), spowodowanej toksycznym wpływem zalegających w organizmie (szczególnie we krwi) substancji trujących, których nerki nie są w stanie przefiltrować do moczu. Takie zatrucie może spowodować tzw. śpiączkę uremiczną.


- Morfologia

Morfologia -podstawowe badanie krwi obwodowej, polegające na ilościowej i jakościowej ocenie elementów morfologicznych krwi.

N

- Neuropatia

Neuropatia -choroba nerwów obwodowych (nerwów, które przekazują impulsy nerwowe do wszystkich części naszego organizmu).


O

- Ob (odczyn Biernackiego)

Ob (odczyn Biernackiego)-jest to miara szybkości i opadania czerwonych krwinek w osoczu w jednostce czasu. Najczęściej określany jest po godzinie czasem dwóch. W warunkach fizjologicznych jest wartością stałą, zależną od masy właściwej krwinek i osocza, stężenia białek krwi, wielkości opadających cząstek i innych mniej poznanych czynników

- Osocze

Osocze -płynny składnik krwi, w którym umieszczone są składniki morfotyczne. Osocze pozbawione jest fibrynogenu i czynników krzepnięcia krwi -jest tzw. surowicą krwi. Osoacze badanie się w badaniu biochemicznym krwi.


P

- Polikardiografia

Polikardiografia -metoda dokonująca zapisu EKG z jednoczesnym pomiarem zjawisk akustycznych, mechanicznych, termodynamicznych. Wyróżniamy w niej m.in. fonokardiografia, sfigmografia,

- Projekcja

Projekcja-tor, którym biegnie wiązka promieni rentgenowskich wytworzona w lampie rentgenowskiej i przechodząca przez ciało pacjenta

- Punkcja lędźwiowa

Punkcja lędźwiowa -polega na pobraniu do badania niewielkiej ilości płynu mózgowo-rdzeniowego pokrywającego cienką warstwą mózg i rdzeń kręgowy.
Zabieg ten umożliwia również wstrzykiwanie do płynu mózgowo-rdzeniowego:leków, kontrastu.

R

- Rentgen (zdjęcie rentgenowskie/rtg)

Rentgen (zdjęcie rentgenowskie/rtg) -technika obrazowania wykorzystywana w diagnostyce medycznej zwłaszcza w badaniu układu kostnego. Wykorzystuje się promienie rentgenowskie które, przechodzą przez badany obiekt w postaci jakieś dawki. Rzutowanych na prostopadłą płaszczyznę z detektorem tych promieni

- RH czynnik

RH czynnik -jest antygenem występującym we krwi u około 85% ludzi. (czyli ludzie posiadają Rh + lub Rh -); czynnik należy sprawdzać przed przetaczaniem krwi oraz jest on bardzo ważny w okresie ciąży. Jeśli kobieta nie mająca czynnika Rh (Rh minus) zajdzie w ciąże z mężczyzną mającym czynnik dodatki (Rh dodatni) –ich dziecko prawdopodobnie będzie posiadało ten czynnik. W czasie drugiej ciąży natomiast może dojść do tzw. konfliktu serologicznego.

S

- Sfigmografia

Sfigmografia -metoda badania serca, polegajaca na zapisie EKG wraz z zapisem krzywej tetna

- Skaza krwotoczna

Skaza krwotoczna -zaburzenie krzepnięcia polegające na nadmiernej skłonności do krwawień oraz na upośledzeniu krzepnięcia krwi. Wyróżniamy skazę płytkową nabytą, skazę osoczową wrodzoną (hemofilia), skazę osoczową nabytą (koagulopatia ze zużycia).


- Spect serca

Spect serca -jest to badanie izotopowe, które stosuje się w chorobie niedokrwiennej mięśnia sercowego i jest pomocne w kwalifikowaniu do leczenia zabiegowego.

- Spektroskopia MRS

Spektroskopia MRS –ocena metabolizmu komórek serca

- Spirometria

Spirometria -badanie medyczne, dzięki któremu mierzy się objętość i pojemność płuc oraz przepływy powietrza znajdującego w płucach i oskrzelach w różnych fazach cyklu oddechowego. Spirometria ma na celu określenie rezerw wentylacyjnych układu oddechowego.

T

- Tętniak

Tętniak -jest to miejscowe poszerzenie światła naczynia tętniczego. Można go rozpoznać, gdy światło naczynia jest poszerzone więcej niż 50%, w porównaniu z niezmienionym odcinkiem tętnicy znajdującym się powyżej. Często przebiega to bezobjawowo.


- Toksemia

Toksemia -jest to ognisko zapalne, które lokalizuje się, np. w gardle, w zakażonej ranie (błonica, tężec) i prowadzi do ogólnych ciężkich objawów w organizmie.

- Torbiel (cystis)

Torbiel (cystis) -to patologiczna jama wysłana nabłonkiem. Torbiele powstają w wyniku poszerzeni gruczołów lub ich przewodów wyprowadzających, np. w dysplazji włóknisto-torbielowatej w sutku, w trzustce w mukowiscydozie.

- Trombocypenia

Trombocypenia -małopłytkowość, mała zawartość płytek krwi


- Trombocytoza/trombocytemia

Trombocytoza/trombocytemia -nadpłytkowość; zbyt duża ilość płytek krwi

- Trombocyty (PLT)

Trombocyty (PLT) -płytki krwi, ogrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Określa się je w badaniu morfologii krwi obwodowej

- Trombofilia

Trombofilia -jest to zespół chorobowy (wrodzony lub nabyty), który charakteryzuje się zwiększoną skłonnością do tworzenia zakrzepów żylnych lub rzadziej tętniczych.


U

- Ultrasonografia (USG)

Ultrasonografia (USG)-całkowicie bezinwazyjna i bezpieczna metoda wykorzystująca zjawisko częściowego odbicia fal ultradźwiękowych od powierzchni narządów o różnej impedancji akustycznej. USG działa na podobnych zasadach co sonar. Ultradźwięki umożliwiają uwidocznienie powierzchni granicznych narządów i tkanek miękkich bez użycia środków cieniujących, nieinwazyjnych.

W

- Wartość referencyjna

Wartość referencyjna -ustalone granice normy badań laboratoryjnych

- Wenflon (kaniula)

Wenflon (kaniula) -jest to specjalna, jednorazowa długa igła o różnej szerokości (w zależności do czego ma ona służyć) na której znajduje się cienka plastikowa rureczka. Służy ona do podawania płynów infuzyjnych, lekarstw oraz pobierania krwi do badań.

Z

- Zawał serca (Infactus meocardi)

Zawał serca (Infactus meocardi) -choroba serca w której dochodzi do martwicy mięśnia sercowego; Jest to postać choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego.

- Zespół Mirizziego

Zespół Mirizziego -niedrożność przewodu żółciowego wspólnego w następstwie ucisku przez naciek zapalny towarzyszący kamieniowi zaklinowanemu w przewodzie pęcherzykowym

- Zespół serca płucnego

Zespół serca płucnego -przyczyną przerostu i niewydolności prawej komory serca jest wzrostu oporu w krążeniu płucnym, zmuszającym mięsień sercowy do wykonywania większej pracy. Najpierw przerasta prawa komora, a następnie dotyczy to też lewej. Przyczynia się do tego zwiększająca opory w krążeniu duża lepkość krwi, zależna od wzrostu liczby krwinek czerwonych. Przyczynyi ZSP to pozapłucne i płucne.